Czym jest oparzenie II stopnia? Jakie daje objawy?
Oparzenie II stopnia (nazywane też oparzeniem pośrednim) to uraz, który obejmuje nie tylko naskórek, ale również część skóry właściwej. W efekcie dochodzi do głębszego uszkodzenia tkanek niż przy oparzeniu I stopnia. Charakterystyczne objawy oparzenia II stopnia to intensywny ból w miejscu urazu, obrzęk (opuchlizna), zaczerwienienie skóry oraz pęcherze wypełnione przejrzystym płynem surowiczym. Takie symptomy odróżniają je od łagodniejszego oparzenia pierwszego stopnia, przy którym występuje jedynie zaczerwienienie i ból, bez pęcherzy.
Należy pamiętać, że przy rozległych lub umiejscowionych w newralgicznych okolicach oparzeniach II stopnia konieczna jest pomoc lekarska. Jeżeli oparzenie II stopnia obejmuje >10% powierzchni ciała, znajduje się na twarzy, dłoniach, stopach, w okolicy krocza czy dużych stawów, niezbędna jest konsultacja medyczna. Dotyczy to również oparzeń u dzieci i osób starszych, a także tych spowodowanych prądem, chemikaliami czy połączonych z wdychaniem dymu.
Jakie są rodzaje oparzeń II stopnia?
Oparzenie II stopnia powierzchowne (IIa)
Oparzenie IIa obejmuje naskórek i górną warstwę skóry właściwej. Ten typ oparzenia cechuje się silnym bólem ze względu na podrażnienie licznych zakończeń nerwowych w skórze. Miejsce oparzenia jest żywoczerwone, mocno obrzęknięte, a na skórze szybko pojawiają się bolesne pęcherze wypełnione płynem surowiczym. Takie powierzchowne oparzenie, przy odpowiedniej opiece, goi się zwykle w ciągu około 2 tygodni i nie pozostawia trwałych blizn (mogą jedynie wystąpić przejściowe przebarwienia skóry).
Oparzenie II stopnia głębokie (IIb)
Oparzenie IIb uszkadza naskórek oraz głębsze warstwy skóry właściwej. W tym przypadku wiele zakończeń nerwowych jest zniszczonych, przez co odczuwany ból bywa mniej dotkliwy. Skóra na oparzonym obszarze może stać się blada z widocznymi czerwonymi punkcikami krwawienia. Głębokie oparzenie II stopnia goi się dłużej – nawet do 3 tygodni – i powoduje większe ryzyko pozostawienia blizn.
Pierwsza pomoc przy oparzeniach II stopnia
Szybkie podjęcie właściwych działań pierwszej pomocy jest istotne przy oparzeniu II stopnia. Należy jak najszybciej przerwać kontakt z czynnikiem parzącym (odsunąć poszkodowanego od źródła ciepła, ugasić płomienie). Następnie trzeba rozpocząć chłodzenie poparzonej skóry czystą, chłodną (ale nie lodowatą!) wodą – polewaj miejsce oparzenia przez co najmniej 10–15 minut. Chłodzenie zmniejsza ból i zapobiega dalszemu uszkadzaniu tkanek.
W miarę możliwości zdejmij też biżuterię (np. pierścionki, bransoletki) i elementy garderoby z okolicy rany, zanim pojawi się obrzęk. Jeśli fragmenty ubrania przykleiły się do skóry, nie odrywaj ich siłą – odetnij je wokół rany i pozostaw do usunięcia przez lekarza. Po schłodzeniu delikatnie osusz skórę i załóż na oparzone miejsce luźny, jałowy opatrunek (np. kompres z gazy zabezpieczony bandażem). Warto także zastosować na ranę łagodny środek odkażający, np. lek octenisept® spray, aby zapobiec zakażeniu uszkodzonej skóry.
Czego nie robić przy oparzeniu II stopnia?
Podczas udzielania pierwszej pomocy często popełniane są błędy, które mogą pogorszyć stan rannego po oparzeniu. Na co zwrócić uwagę?
- Nie przekłuwaj ani nie zrywaj pęcherzy – powstałe pęcherze stanowią naturalną ochronę rany przed zakażeniem i wysychaniem. Przebicie pęcherza zwiększa ryzyko infekcji i opóźnia gojenie.
- Nie smaruj świeżej rany tłuszczami, olejami, masłem ani kremami – tłuste substancje zatrzymują ciepło w skórze i mogą wprowadzić drobnoustroje, co sprzyja zakażeniu.
- Nie polewaj oparzenia lodowatą wodą ani nie okładaj lodem – zbyt zimne okłady mogą uszkodzić tkankę (odmrożenie) i spowodować szok termiczny organizmu. Zamiast tego użyj chłodnej wody.
- Nie używaj domowych metod takich jak białko jajka, pasta do zębów, mąka itp. – stosowanie niejałowych substancji może przynieść więcej szkody, niż pożytku. Popularne „babcine” sposoby, takie jak smarowanie białkiem jaj czy alkoholem, mogą wywołać zakażenie lub podrażnić ranę.
Unikanie powyższych błędów jest równie ważne co zastosowanie właściwych działań.
Leczenie i proces gojenia oparzeń II stopnia
Proces leczenia oparzenia II stopnia zależy od rozległości i głębokości rany. Mniejsze oparzenia II stopnia, które obejmują niewielką powierzchnię skóry, najczęściej goją się samoistnie przy zachowaniu odpowiedniej higieny i pielęgnacji rany. Istotne znaczenie ma utrzymanie rany w czystości oraz zapewnienie jej wilgotnego środowiska gojenia. W praktyce oznacza to, że rana nie powinna wysychać ani tworzyć grubego strupa. Wilgotne środowisko sprzyja regeneracji skóry i przyspiesza odbudowę nowego naskórka.
Aby zapewnić wilgotne środowisko gojenia, można stosować specjalistyczne opatrunki – hydrożelowe, hydrokoloidowe. W warunkach domowych leczenie oparzenia II stopnia polega przede wszystkim na utrzymaniu czystości rany i regularnej zmianie opatrunków. Do przemywania rany można użyć soli fizjologicznej lub łagodnego środka antyseptycznego, po czym nałożyć świeży, jałowy opatrunek. Warto również sięgnąć po nowoczesne preparaty przyspieszające gojenie – np. hydrożel na oparzenia, taki jak wyrób medyczny octenisept® żel, do stosowania bezpośrednio na ranę. Tworzy na ranie wilgotną, ochronną warstwę i zapobiega przywieraniu opatrunku do rany, wspomagając proces gojenia i ograniczając powstawanie blizn. Jednocześnie warstwa ochronna zapobiega przenikaniu drobnoustrojów do rany, ponieważ drobnoustroje są inaktywowane już w żelu. W ten sposób octenisept® żel chroni przed infekcjami i stanami zapalnymi. W przypadku silnego bólu można stosować środki przeciwbólowe (paracetamol, ibuprofen). W regeneracji skóry pomoże też kosmetyk, taki jak octenisept® protect & repair krem.
Większość oparzeń II stopnia, przy właściwej opiece, goi się bez powikłań. Jednak, jeżeli gojenie trwa dłużej niż 3 tygodnie lub pojawią się objawy infekcji, konieczna jest konsultacja lekarska.
Pielęgnacja skóry po oparzeniu II stopnia
Kiedy rana po oparzeniu zagoi się, nowa skóra początkowo będzie delikatna i wrażliwa. Ważne jest, aby chronić ją przed słońcem (np. stosując krem z wysokim filtrem SPF 50) oraz regularnie nawilżać, by zapobiec nadmiernej suchości i swędzeniu. Jeśli pozostanie ślad lub blizna, można zastosować preparaty zmniejszające blizny (takie jak żele lub plastry silikonowe), a także delikatnie masować bliznę, co poprawi jej elastyczność. Unikaj również drapania się czy narażania świeżo wygojonej skóry na urazy – z czasem nabierze ona większej wytrzymałości i koloryt się wyrówna.
Profilaktyka – jak zapobiegać oparzeniom II stopnia?
Zachowaj ostrożność podczas gotowania – uchwyty gorących garnków kieruj do wewnątrz kuchenki, aby ich nie strącić. Nie przenoś naczyń z wrzątkiem nad dziećmi. Używaj rękawic kuchennych przy kontakcie z bardzo gorącymi przedmiotami. Chemikalia trzymaj poza zasięgiem dzieci i zawsze używaj zabezpieczenia w postaci rękawic czy okularów podczas kontaktu ze żrącymi substancjami.
Latem chroń skórę przed słońcem – stosuj kremy z wysokim filtrem UV, noś kapelusz i ubranie osłaniające ciało, a w godzinach największego nasłonecznienia pozostań w cieniu. Dzięki temu zmniejszysz ryzyko bolesnego oparzenia słonecznego.
Najczęściej zadawane pytania
Jak odróżnić oparzenie II stopnia od I stopnia?
Oparzenie pierwszego stopnia obejmuje tylko naskórek – skóra jest zaczerwieniona, bolesna, ale nie tworzą się pęcherze. Przy oparzeniu drugiego stopnia ból jest silniejszy, skóra staje się zaczerwieniona i pojawiają się pęcherze z płynem surowiczym.
Ile goi się oparzenie II stopnia?
Czas gojenia zależy od rozległości rany. Niewielkie oparzenia II stopnia goją się zwykle w ciągu ok. 2 tygodni, a te bardziej rozległe lub głębsze mogą potrzebować do 3–4 tygodni.
Czy pęcherze po oparzeniu II stopnia należy przekłuwać?
Nie, nie należy przekłuwać pęcherzy po oparzeniu. Stanowią one naturalną ochronę uszkodzonej skóry i ich przebicie zwiększa ryzyko infekcji oraz opóźnia gojenie. Najlepiej pozostawić „bąble” do samoistnego wchłonięcia. Jeśli pęcherz pęknie, miejsce należy zdezynfekować i zabezpieczyć jałowym opatrunkiem.
Czy octenisept można stosować na oparzenia?
Tak, lek octenisept nadaje się do odkażania drobnych oparzeń I i II stopnia. Pomaga on oczyścić ranę i chroni przed zakażeniem, a przy tym nie wywołuje pieczenia przy aplikacji.
Bibliografia
- World Health Organization, Guidelines for Wound Management in the Community Setting, WHO 2019.
- W. Roczniak i in., Postępowanie przedszpitalne i szpitalne w ciężkich oparzeniach ciała. Opis przypadku, https://www.monz.pl/pdf-73692-10511?filename=10511.pdf [dostęp 06.2025].
- A. Popow, K. Cierzniakowska, A. Warszyńska, Rana oparzeniowa – wybrane elementy opieki nad chorym na podstawie opisu przypadku, https://www.termedia.pl/Journal/-153/pdf-40427-10 [dostęp 06.2025].
- A. Polańska, Oparzenia skóry, https://www.mp.pl/pacjent/dermatologia/choroby/chorobyskory/171058,oparzenia-skory [dostęp 06.2025].
- K. Korzekwa, K. Sobolewski, B. Sobolewski, Rana oparzeniowa – procesy jej rozwoju oraz wybrane czynniki etiologiczne zakażenia, http://am-online.org/rana-oparzeniowa-procesy-jej-rozwoju-oraz-wybrane-czynniki-etiologiczne-zakazenia/ [dostęp 06.2025].