Czym są trudno gojące się rany?
Trudno gojącą się raną nazywamy miejsce zranienia, które mimo upływu odpowiedniego czasu wciąż nie jest wygojone. Większość niepowikłanych ran powinna zagoić się w ciągu około 6–8 tygodni. Jeśli pozostają otwarte dłużej niż 8 tygodni i nie tworzy się blizna, oznacza to zaburzenie naturalnego procesu gojenia. Taka rana bywa nazywana przewlekłą i stanowi problem medyczny – może powodować ból, dyskomfort, a także stwarzać zagrożenie infekcją. Przykładami trudno gojących się ran są odleżyny, owrzodzenia cukrzycowe (np. na stopie cukrzycowej) oraz owrzodzenia żylne podudzi.
Dlaczego rana goi się wolno? Przyczyny problemu
Na tempo gojenia się rany wpływa wiele czynników. Znaczenie ma rodzaj urazu – rany o gładkich brzegach (np. cięte) goją się szybciej niż rany poszarpane czy tłuczone. Ważny jest też stopień zabrudzenia w momencie urazu. Jeżeli do rany dostały się zanieczyszczenia (ziemia, drzazgi, rdza itp.), organizm musi najpierw oczyścić ją z obumarłych tkanek i drobnoustrojów, co wydłuża cały proces. Istotna jest również głębokość rany – im głębsze uszkodzenie, tym więcej czasu potrzeba na regenerację.
Bardzo ważnym czynnikiem jest ogólny stan zdrowia pacjenta. Choroby przewlekłe (np. cukrzyca, niewydolność krążenia, niedokrwistość) oraz zaburzenia odporności mogą utrudniać gojenie. Rany u osób niedożywionych lub w podeszłym wieku również zazwyczaj regenerują się wolniej – organizm może nie mieć wystarczających zasobów, by sprawnie naprawiać uszkodzone tkanki. Warto wiedzieć, że palenie papierosów także negatywnie wpływa na gojenie, ponieważ pogarsza ukrwienie skóry i osłabia procesy naprawcze.
Dodatkową przyczyną, przez którą rana nie chce się zagoić, bywa jej zakażenie lub niewłaściwe leczenie. Jeśli rozwija się infekcja, dochodzi do przedłużonego stanu zapalnego i uszkadzania nowo powstającej tkanki. Błędy pielęgnacyjne – np. niedokładne oczyszczenie, pomijanie dezynfekcji, zbyt rzadkie zmiany opatrunku albo stosowanie drażniących substancji (takich jak alkohol czy nadtlenek wodoru) – także mogą uszkadzać gojącą się skórę i opóźniać zamknięcie rany.
Metody leczenia trudno gojących się ran
1. Oczyszczenie i dezynfekcja rany
Podstawę leczenia zawsze stanowi dokładne oczyszczenie rany. Jeśli jest przewlekła, często gromadzi się w niej martwa tkanka lub ropa – należy je usunąć. W warunkach szpitalnych wykonuje się oczyszczanie chirurgiczne (usunięcie martwicy, tzw. debridement). W domu możesz delikatnie przemywać ranę jałową solą fizjologiczną lub czystą wodą, a następnie zastosować środek antyseptyczny, taki jak lek octenisept® spray. Unikaj przy tym silnych odkażaczy na bazie alkoholu lub jodu, które uszkadzają zdrowe tkanki – nie używaj wody utlenionej ani jodyny, ponieważ mogą podrażniać gojącą się skórę. Zamiast tego wybierz łagodny preparat do dezynfekcji, np. lek octenisept® spray, który dzięki zawartości oktenidyny skutecznie niszczy bakterie, a jednocześnie nie drażni tkanek.
2. Prawidłowe opatrywanie
Rana, zwłaszcza przewlekła, powinna być odpowiednio chroniona. Założenie jałowego opatrunku zabezpiecza ją przed dostępem bakterii z zewnątrz i utrzymuje wilgotne środowisko, które sprzyja gojeniu. W zależności od rodzaju rany stosuje się nowoczesne opatrunki specjalistyczne – np. hydrożelowe lub hydrokoloidowe – które pochłaniają nadmiar wysięku, utrzymują wilgoć w ranie i tworzą barierę przeciwko drobnoustrojom. Ważne jest regularne zmienianie opatrunku oraz obserwowanie rany przy każdej zmianie. Pamiętaj, by zawsze myć ręce i używać jednorazowych rękawiczek podczas opatrywania, aby nie doszło do zakażenia.
3. Maści i preparaty przyspieszające gojenie
W aptekach dostępne są preparaty wspomagające proces gojenia – np. hydrożele na rany lub specjalne maści. Ich zadaniem jest utrzymywanie odpowiedniej wilgotności, ochrona przed przywieraniem opatrunku oraz działanie przeciwdrobnoustrojowe. Przykładowo, wyrób medyczny octenisept® żel tworzy na ranie warstwę ochronną i utrzymuje ją w wilgotnym środowisku, dzięki czemu przyspiesza gojenie i zapobiega przyklejaniu się opatrunku.
4. Wsparcie organizmu
Leczenie rany to nie tylko działania miejscowe – równie istotne jest zadbanie o organizm od wewnątrz. Upewnij się, że Twoja dieta jest bogata w białko, witaminy (A, C, E) i minerały (np. cynk), które są niezbędne do regeneracji tkanek. W razie potrzeby lekarz może zalecić suplementację lub specjalne preparaty odżywcze. Konieczne jest również odpowiednie leczenie chorób przewlekłych. Przykładowo, w przypadku choroby cukrzycowej trzeba utrzymywać prawidłowy poziom glukozy we krwi, ponieważ nieuregulowana cukrzyca upośledza gojenie ran. Pamiętaj także, że palenie tytoniu opóźnia proces gojenia – rzucenie palenia poprawi ukrwienie tkanek i zwiększy zdolność organizmu do regeneracji.
5. Konsultacja ze specjalistą
Jeżeli mimo odpowiedniej pielęgnacji rana nie goi się, zasięgnij porady lekarza. Specjalista oceni jej stan i dobierze właściwe leczenie (np. zastosuje specjalistyczne opatrunki lub zabiegi). Pamiętaj, że przewlekła rana powinna być pod stałą kontrolą lekarza, aby uniknąć groźnych powikłań.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Nie zwlekaj z wizytą u lekarza, jeśli zauważysz, że rana goi się bardzo wolno albo pojawiły się niepokojące objawy. Zgłoś się do lekarza, jeżeli:
- rana nie zagoiła się w ciągu 8 tygodni od powstania;
- wystąpiły objawy zakażenia – silne zaczerwienienie, obrzęk, ból, wydzielina ropna lub gorączka;
- rana jest bardzo głęboka, szarpana albo powstała w wyniku ugryzienia zwierzęcia lub przebicia zabrudzonym przedmiotem.
Najczęściej zadawane pytania
Niewielkie, powierzchowne rany zwykle goją się samoistnie przy odpowiedniej domowej pielęgnacji – trzeba je dokładnie oczyszczać, dezynfekować i opatrywać. Jeśli jednak rana goi się bardzo wolno mimo starań, konieczna jest konsultacja lekarska. Przewlekłe rany często wymagają specjalistycznych opatrunków lub zabiegów (np. oczyszczenia chirurgicznego), których nie wykonasz samodzielnie. Warto więc pokazać miejsce zranienia lekarzowi i uniknąć groźnych powikłań.
O zakażeniu rany świadczą typowe oznaki stanu zapalnego. Do objawów infekcji należą: narastające zaczerwienienie i obrzęk wokół rany, silny ból, pojawienie się ropnej wydzieliny lub nieprzyjemnego zapachu, a także ogólne symptomy, takie jak gorączka czy dreszcze. Jeśli je zauważysz, skontaktuj się z lekarzem.
Lek octenisept (zawierający oktenidynę) jest przede wszystkim środkiem odkażającym – skutecznie niszczy bakterie, grzyby i wirusy na powierzchni rany. Dzięki temu zmniejsza ryzyko infekcji, co pośrednio przekłada się na szybsze gojenie. Octenisept nie zastąpi innych metod leczenia głębokiej rany, ale doskonale nadaje się do oczyszczania jej przy każdej zmianie opatrunku i utrzymania czystości. Dostępny jest też wyrób medyczny octenisept® żel, który nakłada się pod opatrunek na miejsce zranienia – nawilża je, zapobiega przywieraniu opatrunku i stanowi barierę przed drobnoustrojami, tworząc korzystne warunki gojenia.
Bibliografia
- American Academy of Dermatology Association, Proper wound care: How to minimize a scar, https://www.aad.org/public/skin-hair-nails/injured-skin/wound-care [dostęp: 06.2025].
- World Health Organization, Guidelines for Wound Management in the Community Setting, WHO, 2019.
- M. Kucharzewski i in., Algorytmy i wytyczne postępowania terapeutycznego w ranach trudno gojących się, „Forum Leczenia ran” 2020, nr 1 (3), s. 95–116.
- Sierżęga M., Gojenie się ran, W: Szmidt J, Kużdzała J (red): Podstawy chirurgii. Tom I. Medycyna Praktyczna. Kraków 2022 wyd. 1; ss. 153-184.
- M. Gałczyk, K. Van Damme-Ostapowicz, Fizjoterapia w trudno gojących się ranach, https://przeglad.ump.edu.pl/uploads/2016/2/180_2_47_2016.pdf [dostęp: 06.2025].