Czym jest zastrzał palca? Objawy, leczenie i zapobieganie

Czym jest zastrzał palca? Jakie są jego rodzaje?

Zastrzał (łac. panaritium) to ostre ropne zapalenie tkanek, najczęściej dotyczące dłoniowej (wewnętrznej) strony palców ręki, rzadziej stóp. Najczęstszą przyczyną zastrzału jest zakażenie bakteriami – zwykle gronkowcem złocistym (Staphylococcus aureus) – które przedostają się pod skórę wskutek nawet drobnego urazu. Innymi słowy, wystarczy niewielkie skaleczenie, ukłucie (np. drzazgą czy igłą) lub zadzieranie skórek przy paznokciu, aby do wnętrza tkanki wniknęły bakterie i zaczęły się mnożyć, wywołując miejscowy stan zapalny z ropną wydzieliną.

Zastrzał najczęściej lokalizuje się w okolicy opuszki palca lub przy boku paznokcia (wał okołopaznokciowy). W zależności od tego, jak głęboko wniknie infekcja, wyróżnia się różne rodzaje zastrzału:

• skórny (najbardziej powierzchowny),
• podskórny,
• ścięgnisty,
• stawowy,
• kostny.

Większość przypadków ma charakter powierzchowny i przy odpowiednim leczeniu przebiega łagodnie. Trzeba jednak pamiętać, że nieleczony zastrzał może się rozszerzać na głębsze struktury palca – a wtedy konieczna bywa nawet interwencja chirurga.

Czym zastrzał różni się od zanokcicy?

Zanokcica, podobnie jak zastrzał, to zakażenie bakteryjne przy paznokciu, ale dotyczy głównie wału paznokciowego u nasady paznokcia. Objawia się zaczerwienieniem i obrzękiem przy nasadzie paznokcia, często po niewłaściwym wycinaniu skórek. Zastrzał z kolei zazwyczaj obejmuje opuszkę lub boczną część palca i może sięgać głębiej. W praktyce obie dolegliwości są leczone podobnie, ale zastrzał (zwłaszcza podskórny) ma większą tendencję do rozprzestrzeniania się w głąb palca.

Jakie są objawy zastrzału? Po czym go rozpoznać?

Pierwszymi objawami zastrzału są zwykle ból palca, jego zaczerwienienie i narastający obrzęk w miejscu urazu i zakażenia. Ból ma charakter pulsujący i może nasilać się, gdy opuszczamy rękę w dół (zwiększone ciśnienie krwi w palcu). Palec bywa ucieplony, napięty, a skóra może lśnić od obrzęku. Często pod skórą zaczyna gromadzić się ropa, co objawia się żółtawym zabarwieniem lub prześwitującym zbiornikiem ropnym.

Jeśli zakażenie zlokalizowane jest tuż obok paznokcia (zastrzał okołopaznokciowy), paznokieć może ulec deformacji lub częściowemu odklejeniu od łożyska pod wpływem ropy. Przy zastrzale skórnym ropa gromadzi się pod naskórkiem, powodując miejscowy bardzo silny ból. Gdy infekcja się rozszerza i atakuje głębsze tkanki (zastrzał podskórny), ból staje się jeszcze bardziej intensywny, pojawia się trudność w poruszaniu palcem, a obrzęk może objąć cały palec.

W cięższych przypadkach, gdy stan zapalny obejmie pochewki ścięgien (zastrzał ścięgnisty) lub staw czy kość paliczka (zastrzał stawowy/kostny), mogą wystąpić symptomy takie jak ograniczenie ruchomości palca, silny ból przy poruszaniu palcem, a nawet gorączka i dreszcze sygnalizujące ogólnoustrojową reakcję organizmu. Tak zaawansowany zastrzał jest już stanem alarmowym i wymaga pilnej pomocy lekarskiej – grozi trwałym uszkodzeniem struktur palca lub nawet uogólnionym zakażeniem (sepsą).

Na czym polega leczenie zastrzału palca?

Sposób leczenia zastrzału zależy od stopnia zaawansowania infekcji. W przypadku wczesnego, powierzchownego zastrzału (skórnego lub tuż pod naskórkiem) często wystarczają zabiegi, które można wykonać samodzielnie w domu. Natomiast głębszy lub nasilony zastrzał wymaga interwencji lekarskiej, czasami chirurgicznej. Celem leczenia jest usunięcie ropy, zwalczenie bakterii i zapobieganie rozprzestrzenianiu się zakażenia.

Na początku, gdy tylko podejrzewasz u siebie zastrzał (palec zaczął boleć i czerwienieć po skaleczeniu), zastosuj następujące kroki:

1. Odkażenie i moczenie palca – oczyść miejsce skaleczenia. Przemyj ranę wodą lub solą fizjologiczną, a następnie zdezynfekuj skórę preparatem antyseptycznym – np. lekiem octenisept® spray. Oktenidyna zawarta w tym produkcie działa na większość bakterii i jest łagodna dla skóry.
2. Założenie opatrunku – po osuszeniu palca nałóż na zaczerwienione miejsce opatrunek, który ochroni je przed drobnoustrojami.
3. Obserwacja – jeśli zastrzał jest powierzchowny, takie postępowanie często powoduje, że objawy mogą ustąpić już następnego dnia – ból maleje, a nagromadzona ropa przebija się na zewnątrz przez skórę. Wówczas ranę należy ponownie oczyścić i często przemywać, utrzymując ją w czystości.

Kiedy skonsultować się z lekarzem?

Profesjonalne leczenie zastrzału polega często na nacięciu ropnia. Lekarz stosuje  znieczulenie miejscowe, aby wykonać małe nacięcie skóry w miejscu zastrzału i założyć sączek (dren), który umożliwia swobodny wypływ ropy. Taki zabieg jest konieczny przy zastrzałach podskórnych oraz głębszych – pozwala usunąć nagromadzoną ropę, zmniejszyć ciśnienie i ból oraz zapobiec dalszemu niszczeniu tkanek. Po nacięciu zwykle zakłada się opatrunek i pozostawia dren na 1–2 dni.

Dodatkowo, w zależności od nasilenia infekcji, lekarz może przepisać antybiotyki – miejscowo (maści z antybiotykiem) i/lub doustnie. Przy zastrzałach ścięgnistych czy kostnych konieczna bywa nawet kilkudniowa hospitalizacja, dożylna antybiotykoterapia oraz zabieg chirurgiczny oczyszczenia zakażonych tkanek i unieruchomienie palca.

Po chirurgicznym oczyszczeniu zastrzału bardzo ważna jest prawidłowa pielęgnacja rany. Trzeba regularnie przemywać palec zaleconym środkiem (np. solą fizjologiczną lub preparatem z oktenidyną) i zmieniać opatrunki. W procesie gojenia pomocne mogą być specjalistyczne preparaty – np. żel na rany, który utrzymuje wilgotne środowisko gojenia, taki jak wyrób medyczny octenisept® żel. Taki żel można nałożyć na oczyszczoną ranę po zastrzale, aby przyspieszyć regenerację i zabezpieczyć przed ponownym zakażeniem.

Jak zapobiegać zastrzałowi? Profilaktyka

Aby zminimalizować ryzyko powstania zastrzału:

• dbaj o higienę rąk – regularnie myj ręce, szczególnie po pracach mogących powodować drobne urazy (np. prace ogrodowe, majsterkowanie). Czysta skóra to mniejsza szansa, że ewentualna rana zostanie zainfekowana przez bakterie;
• chroń dłonie przy pracy – używaj rękawic ochronnych podczas czynności, które narażają dłonie na skaleczenia, ukłucia czy zabrudzenie. Rękawice zapobiegają drobnym urazom i zanieczyszczeniu skóry;
• uważaj podczas wykonywania manicure – do pielęgnacji paznokci używaj czystych narzędzi. Nie wycinaj agresywnie skórek przy paznokciach – pozostawienie niewielkiego paska skórki jest lepsze niż otwarta rana wokół paznokcia. Unikaj obgryzania paznokci czy skórek – to prosta droga do infekcji;
• dezynfekuj nawet drobne skaleczenia – każde zadraśnięcie, ukłucie czy przecięcie skóry na palcu dokładnie umyj i odkaż. Dzięki plastrom i środkowi dezynfekującemu (np. w formie sprayu Octenisept) możesz szybko zabezpieczyć ranę, zanim wnikną do niej drobnoustroje;
• zadbaj o skórę dłoni – sucha i popękana skóra jest bardziej podatna na uszkodzenia. Stosuj kremy ochronne do rąk – szczególnie zimą lub po częstym myciu rąk. Nawilżona, elastyczna skóra stanowi lepszą barierę dla bakterii.

Przestrzeganie tych zasad może sprawić, że ryzyko pojawienia się zastrzału spadnie. Pamiętaj, że najważniejsze jest szybkie reagowanie – jeśli dojdzie do skaleczenia, nie bagatelizuj go. Nawet maleńką ranę na palcu warto przemyć i zabezpieczyć, aby nie dać szansy bakteriom.

Najczęściej zadawane pytania

Bibliografia

1. Falińska E., Atlas obrazowy podologii i podiatrii – diagnostyka, leczenie, profilaktyka, Wydwnictwo Edra Urban & Partner, Wrocław 2017.
2. Rybkowska K., Forum Leczenia Ran, Czym jest zastrzał palca i dlaczego wymaga szybkiej reakcji?, https://forumleczeniaran.pl/czym-jest-zastrzal-palca-i-dlaczego-wymaga-szybkiej-reakcji/ [dostęp 08.2025].
3. World Health Organization, Guidelines for Wound Management in the Community Setting, WHO, 2019.
4. Citko A., Zastosowanie oktenidyny w praktyce lekarza rodzinnego, Lek w Polsce 2023;383(4):28-34.
5. Noszczyk, W. Chirurgia. Repetytorium, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2019.