Co to jest maceracja skóry?
Maceracja skóry to rozmiękczenie i osłabienie zewnętrznej warstwy naskórka spowodowane długotrwałym kontaktem z wilgocią. Może to być woda, pot, mocz, wysięk z rany lub inne płyny. Długotrwała ekspozycja na wilgoć prowadzi do osłabienia bariery ochronnej skóry, co zwiększa ryzyko urazów, podrażnień i zakażeń.
Maceracja często pojawia się w miejscach narażonych na przewlekłą wilgoć, np. wokół ran, pod opatrunkami, w fałdach skóry, w okolicach intymnych u osób z nietrzymaniem moczu lub stolca, a także u pacjentów leżących długotrwale w łóżku.
Macerowana skóra:
- ma biały lub jasnoszary kolor, przypominający „rozmokłą” skórę,
- często jest pomarszczona, spuchnięta, miękka i wygląda jak zmiękczona tkanka,
- skóra staje się łatwo podatna na uszkodzenia – pęka, rozrywa się przy minimalnym nacisku,
- może pojawić się ból, pieczenie lub swędzenie, co bywa bardzo nieprzyjemne dla pacjenta,
- w zaawansowanych przypadkach, szczególnie gdy dołączy się zakażenie bakteryjne lub grzybicze, zmacerowana skóra może wydzielać nieprzyjemny zapach i wykazywać objawy stanu zapalnego (zaczerwienienie, ropny wysięk).
W jakich miejscach najczęściej dochodzi do maceracji?
Macerację obserwuje się m.in.:
- wokół ran przewlekłych (owrzodzeń żylnych, odleżyn, stopy cukrzycowej) – nadmiar wysięku rozlewa się na skórę wokół rany, powodując jej „rozmoknięcie”;
- w okolicy pieluch i podpasek – u niemowląt, osób leżących, pacjentów z nietrzymaniem moczu/stolca;
- w fałdach skórnych – np. pod piersiami, w pachwinach, u osób z otyłością;
- między palcami stóp – przy nadmiernej potliwości, noszeniu nieprzewiewnego obuwia, długotrwałym chodzeniu w mokrych skarpetkach;
- pod zbyt szczelnymi opatrunkami, gipsem, folią – gdy skóra jest stale wilgotna i „nie oddycha”.
Dlaczego maceracja szkodzi ranie?
Maceracja skóry to jeden z najczęstszych problemów, które mogą spowalniać gojenie się ran. Kiedy naskórek wokół rany jest nadmiernie wilgotny i osłabiony, jego naturalna bariera ochronna zostaje zaburzona, co może prowadzić do szeregu niekorzystnych efektów takich jak:
- osłabiony, rozmokły naskórek łatwo pęka, tworząc nowe, bolesne ranki wokół głównej rany;
- uszkodzona bariera naskórkowa to otwarte drzwi dla bakterii, zwiększa się więc ryzyko zakażenia;
- maceracja sprawia, że brzegi rany są „rozmyte” – rana może się powiększać zamiast zmniejszać;
- pacjent często zgłasza ból, pieczenie, świąd – trudno utrzymać opatrunek, bo skóra wokół jest podrażniona.
Dlatego nowoczesna terapia ran mówi nie tylko o „leczeniu rany”, ale o ochronie skóry wokół rany – to kluczowy element procesu gojenia.
Jak zapobiegać maceracji skóry wokół rany?
Kluczem do skutecznego gojenia jest nie tylko odpowiednie leczenie samej rany, ale także ochrona skóry wokół niej przed nadmierną wilgocią. Maceracja powstaje, gdy naskórek jest długo narażony na wysięk, pot, mocz czy wodę, co osłabia jego barierę ochronną i utrudnia proces gojenia. Dlatego profilaktyka maceracji polega przede wszystkim na kontrolowaniu wilgoci w obrębie rany i skóry.
Kontrolowanie wilgoci oznacza, że trzeba utrzymywać optymalny poziom wilgotności rany – wystarczający do prawidłowego gojenia, ale nie tak duży, aby powodował rozmiękczenie i uszkodzenie skóry. W praktyce realizuje się to poprzez kilka działań.
1. Dobór odpowiedniego opatrunku
- Przy ranach z dużym wysiękiem warto stosować opatrunki o wysokiej chłonności – hydrowłókniste, piankowe, superabsorbenty. Wchłaniają nadmiar wydzieliny i zmniejszają kontakt skóry z wilgocią.
- Przy ranach z małym wysiękiem wystarczą cieńsze opatrunki, które utrzymują wilgotne, ale nie „mokre” środowisko.
Dobór typu opatrunku bardzo dobrze wyjaśnia artykuł: Rodzaje opatrunków niezbędnych w leczeniu ran – jakie wybrać?.
2. Częsta zmiana opatrunku
Jeżeli opatrunek widocznie przesiąka, traci swoje właściwości chłonne i zaczyna macerować skórę wokół. W takiej sytuacji:
- zmieniaj opatrunek zgodnie z zaleceniem lekarza/pielęgniarki – nawet codziennie lub częściej w fazie dużego wysięku,
- nie doklejaj „na siłę” kolejnych warstw na mokry opatrunek – to tylko utrwali wilgoć pod spodem.
3. Ochrona barierowa skóry
Skórę wokół rany można dodatkowo zabezpieczyć:
- specjalnymi barierami ochronnymi w sprayu lub żelu,
- kremami barierowymi stosowanymi przy nietrzymaniu moczu,
- delikatnymi produktami ochronnymi, które tworzą cienki film między skórą a wilgocią.
Jak wspomagać gojenie ran? Opatrunki i preparaty octenisept®
Produkty marki octenisept® pomagają przede wszystkim w kontroli zakażenia, co jest równie ważne jak radzenie sobie z wilgocią:
- lek octenisept® spray – do odkażania ran (np. przy zmianie opatrunku),
- wyrób medyczny octenisept® żel – żel z oktenidyną, który utrzymuje wilgotne, przyjazne środowiska niezbędne do gojenia rany.
Przykładowy schemat przy ranie zagrożonej maceracją
- Przy zmianie opatrunku delikatnie oczyszczasz ranę (np. solą fizjologiczną).
- Odkażasz ranę i okolice octenisept® spray – ograniczasz ilość bakterii.
- W przypadku zaleceń lekarza nakładasz cienką warstwę octenisept® żel na ranę.
- Zakładasz dobrze dobrany opatrunek chłonny, który zbierze wysięk i ochroni skórę wokół.
- W razie potrzeby stosujesz barierę ochronną na skórę wokół rany.
O trudno gojących się ranach i ich leczeniu przeczytasz też w artykule: Trudno gojące się rany – skuteczne metody leczenia.
Najczęściej zadawane pytania
Nie. Sama maceracja jest skutkiem nadmiaru wilgoci, ale uszkodzony naskórek sprzyja zakażeniom. Dlatego skóra wokół rany wymaga obserwacji – jeśli pojawi się ból, narastające zaczerwienienie, gorączka czy nieprzyjemny zapach, trzeba zgłosić się do lekarza.
Przy łagodnej maceracji – często tak. Przy ranach przewlekłych trzeba przede wszystkim usunąć przyczynę wilgoci (dobór opatrunku, częstsza zmiana, bariera ochronna), a dopiero potem liczyć na poprawę skóry.
Octenisept® lek nie usuwa nadmiaru wilgoci, ale pomaga zapobiec zakażeniu w miejscu, gdzie skóra i rana są już podrażnione i bardziej podatne na infekcję. Najlepszy efekt osiąga się, łącząc antyseptykę z prawidłowo dobranymi opatrunkami i ochroną skóry.
Łagodna maceracja (np. po długiej kąpieli) zwykle ustępuje sama po wysuszeniu skóry. Natomiast maceracja wokół rany – zwłaszcza przewlekłej, owrzodzeń, ran pooperacyjnych – powinna zostać oceniona przez specjalistę od leczenia ran. Może wymagać zmiany opatrunku, zastosowania ochrony skóry i korekty terapii.
Nowy naskórek w gojącej się ranie jest jasnoróżowy, delikatny, ale spójny. Skóra przy maceracji jest biaława, nasiąknięta, „rozmokła”, często łatwo się rozrywa i boli przy dotyku.
Bibliografia
- Zejfer A., Kompleksowa terapia problemów skórnych, Podejście interdyscyplinarne, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2022.
- World Health Organization, Guidelines for Wound Management in the Community Setting, WHO, 2019.
- Cutting K.F., White R.J., Maceration of the skin and wound bed. 1: Its nature and causes, J Wound Care. 2002 Jul;11(7):275-8. doi: 10.12968/jowc.2002.11.7.26414. PMID: 12192848.
- Whitehead F. i in., Identifying, managing and preventing skin maceration: a rapid review of the clinical evidence, J Wound Care. 2017 Apr 2;26(4):159-165. doi: 10.12968/jowc.2017.26.4.159. PMID: 28379098.
- Cutting K.F., White R.J., Avoidance and management of peri-wound maceration of the skin, Prof Nurse. 2002 Sep;18(1):33, 35-36. PMID: 12238719.