Z jakimi dolegliwościami mogą wiązać się głębokie rany? Obfite krwawienie i utrata płynów
Głębokie rany często wiążą się z uszkodzeniem większych naczyń krwionośnych, co powoduje silne krwawienie. Taka rana może prowadzić do znacznej utraty krwi i płynów ustrojowych, a w konsekwencji nawet do wstrząsu krwotocznego (hipowolemicznego). Objawia się to m.in. osłabieniem, zawrotami głowy, omdleniami, a w skrajnych przypadkach spadkiem ciśnienia i utratą przytomności.
Ponadto rozległa, otwarta rana może naruszyć ważne struktury wewnętrzne. Głębokie zranienie niesie ryzyko uszkodzenia mięśni, ścięgien, nerwów, a nawet kości w okolicy rany. Może to skutkować ograniczeniem ruchomości (np. palców lub kończyny) oraz silnym bólem. Wiele takich uszkodzeń (np. przecięte ścięgno) można wyleczyć tylko podczas zabiegu chirurgicznego, dlatego poważna głęboka rana zawsze powinna być oceniona przez lekarza.
Zanieczyszczenie głębokiej rany a ryzyko infekcji
Otwarte rany łatwo ulegają zanieczyszczeniu drobnymi ciałami obcymi i drobnoustrojami. Do głębokiej rany może dostać się np. błoto, odłamki szkła, kamienie lub drzazgi drewna. Obecność takich zanieczyszczeń sprzyja zakażeniu rany przez bakterie, co z kolei może prowadzić do infekcji.
Głębokie rany spowodowane skaleczeniem brudnym przedmiotem stwarzają ryzyko zakażenia bakterią wywołującą tężec. W takiej sytuacji lekarz może podać surowicę przeciwtężcową i antybiotyk w ramach profilaktyki.
Pierwsza pomoc przy głębokiej ranie
W przypadku głębokiego zranienia odpowiednie działania tuż po urazie mogą uratować zdrowie osoby poszkodowanej. Jeśli doszło do głębokiego zranienia:
- Zadbaj o bezpieczeństwo i higienę – upewnij się, że ani Tobie, ani rannemu nie grozi niebezpieczeństwo. Jeśli to możliwe, załóż jednorazowe rękawiczki lub dokładnie umyj ręce przed kontaktem z raną.
- Wezwij pomoc w razie potrzeby – jeżeli rana bardzo silnie krwawi, jest rozległa lub poszkodowany traci przytomność, od razu wezwij pogotowie.
- Tamuj krwawienie – przy mocno krwawiącej ranie uciskaj miejsce krwawienia czystą gazą lub tkaniną przez co najmniej kilka minut. Jeśli krew przesiąka przez opatrunek, nie zdejmuj go – dołóż kolejną warstwę jałowej gazy i kontynuuj ucisk. Jeśli to możliwe, unieś zranioną kończynę powyżej poziomu serca, aby zmniejszyć krwawienie.
- Nie usuwaj dużych ciał obcych – jeżeli w ranie tkwi np. odłamek szkła, nóż czy inny duży przedmiot, pozostaw go na miejscu. Może on częściowo tamować krwawienie. Usuń natomiast drobne zanieczyszczenia (np. piasek) z powierzchni rany – najlepiej jałową gazą nasączoną wodą lub solą fizjologiczną.
- Oczyść i zabezpiecz ranę – głęboką ranę obficie przepłucz czystą wodą (przegotowaną) lub solą fizjologiczną, aby usunąć drobiny brudu. Następnie zdezynfekuj brzegi rany i skórę wokół niej środkiem antyseptycznym, takim jak lek octenisept® spray z oktenidyną Nie używaj do odkażania spirytusu, jodyny ani wody utlenionej – mogą one dodatkowo uszkodzić tkanki. Na koniec nałóż na ranę sterylną gazę i załóż opatrunek, bandażując go z umiarkowanym uciskiem.
Udzielenie pierwszej pomocy pozwoli ograniczyć krwotok i ryzyko infekcji. Pamiętaj jednak, że głęboka rana najczęściej wymaga profesjonalnego opatrzenia przez specjalistę. Po wstępnym zabezpieczeniu rany poszkodowany powinien jak najszybciej skonsultować się z lekarzem.
Czy głęboką ranę można wyleczyć bez szycia?
Wyleczenie głębokiej rany w domu, bez założenia szwów zazwyczaj nie jest możliwe. Pozostawione rozchylone brzegi goją się wolniej i częściej mogą prowadzić do komplikacji. Zszycie rany przez chirurga ma na celu:
- zatrzymanie krwawienia – zbliżone i zaszyte brzegi pomagają zamknąć uszkodzone naczynia;
- przyspieszenie gojenia – zbliżone tkanki zrastają się szybciej, a blizna jest mniejsza;
- zmniejszenie ryzyka zakażenia – oczyszczona i zaszyta rana stanowi mniejszą „otwartą bramę” dla bakterii.
Jeśli nie zgłosisz się do lekarza w porę, późniejsze założenie szwów może nie być możliwe. Już po kilkunastu godzinach od urazu brzegi rany zaczynają obumierać i nie można ich po prostu zbliżyć – konieczne byłoby najpierw ich chirurgiczne wycięcie.
Oczywiście zdarzają się drobne wyjątki – niewielkie, powierzchowne skaleczenia (nawet jeśli są stosunkowo głębokie) potrafią zagoić się bez szycia pod warunkiem właściwej pielęgnacji. Jeśli jednak rana:
- ma głębokość większą niż ok. 5 mm,
- ma długość ponad 1 cm,
- silnie krwawi lub jej brzegi wyraźnie się rozchodzą,
to powinna zostać obejrzana przez lekarza. W praktyce większość głębszych ran ciętych, kłutych czy szarpanych wymaga założenia szwów chirurgicznych. Podczas zabiegu lekarz oczyści ranę, zaszyje ją (lub zbliży jej brzegi inną techniką), a także zastosuje dodatkowe środki – np. antybiotyk lub dawkę przeciwtężcową, jeśli zajdzie taka potrzeba.
Najczęściej zadawane pytania
Po czym poznać, że rana jest na tyle głęboka, że wymaga szycia?
Jeśli rana ma ponad 1 cm długości, jest głębsza niż 5 mm i rozchodzą się jej brzegi, prawdopodobnie konieczne będzie założenie szwów. Silne krwawienie z rany, którego nie da się łatwo zatamować uciskiem, to także znak, że nie obędzie się bez pomocy lekarza. W głębokich ranach widoczna bywa tkanka tłuszczowa, a nawet mięśnie – to wyraźny sygnał, że powinny być one profesjonalnie opatrzone.
Jak skutecznie zatamować krwawienie z głębokiej rany?
Należy jak najszybciej ucisnąć miejsce krwawienia czystym, chłonnym materiałem (najlepiej jałową gazą) i wytrzymać w ucisku kilka minut. Jeżeli opatrunek przesiąka krwią, nie zdejmuj go, tylko dołóż następną warstwę opatrunku i nadal uciskaj. W miarę możliwości unieś zranioną kończynę do góry – to powinno zmniejszyć napływ krwi. Jeżeli krwotok jest bardzo silny i powyższe metody zawodzą, można zastosować opaskę uciskową nad raną, jednak taką decyzję powinien podjąć ratownik, a poszkodowany jak najszybciej trafić pod opiekę lekarza.
Ile czasu od zranienia można czekać z założeniem szwów?
Im krócej, tym lepiej. Optymalnie lekarz powinien obejrzeć i ewentualnie zszyć ranę w ciągu pierwszych 6 godzin od momentu zranienia. W wielu przypadkach szwy zakłada się do 12–24 godzin od zranienia – po tym czasie znacznie rośnie ryzyko zakażenia i zwykle nie zamyka się już takiej rany (chyba że po chirurgicznym oczyszczeniu). Dlatego z głęboką, otwartą raną nie należy zwlekać – najlepiej udać się do lekarza od razu po udzieleniu pierwszej pomocy.
Jakie są oznaki, że rana goi się nieprawidłowo (doszło do infekcji)?
Typowe objawy zakażenia rany to:
- coraz silniejszy ból i pulsowanie w ranie,
- zaczerwienienie i obrzęk wokół zranienia,
- wyciek ropy z rany (często o brzydkim zapachu),
- pojawienie się gorączki.
Jeśli zauważysz te objawy, zgłoś się do lekarza. Zakażoną ranę trzeba oczyścić, czasem konieczny jest też antybiotyk.
Bibliografia
- Sopata M., Jawień A., Mrozikiewicz-Rakowska B., Augusewicz Z., Bakowska M. i in., Wytyczne postępowania miejscowego w ranach niezakażonych, zagrożonych infekcją oraz zakażonych – przegląd dostępnych substancji przeciwdrobnoustrojowych stosowanych w leczeniu ran. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran, „Leczenie Ran” 2020, nr 17 (1), s. 1–21, doi: https://doi.org/10.5114/lr.2020.96820 [dostęp 06.2025].
- Baranoski S., Ayello E. A., Wound Care Essentials: Practice Principles, Wolters Kluwer Health 2020.
- Begaj M., Oktenidyna w leczeniu ran, https://www.akademiamedycyny.pl/wp-content/uploads/2017/09/7.pdf [dostęp 06.2025].
- Frymak B., Leczenie ran – opieka pielęgniarska, https://czasopisma.pzwl.pl/download/leczenie%20ran%202%20fragment_1.pdf [dostęp 06.2025].
- Zając A., Palka-Błaszczak J., Ogólne zasady zaopatrywania ran, https://www.mp.pl/pediatria/praktyka-kliniczna/procedury/118572,ogolne-zasady-zaopatrywania-ran [dostęp 06.2025].