Zdarte kolano
Zdarte, zabrudzone kolano to częsta „pamiątka” z wakacji, zwłaszcza u dzieci. Pierwsza pomoc polega na dokładnym oczyszczeniu rany z piachu lub ziemi – najlepiej przemyć ją chłodną czystą wodą lub solą fizjologiczną. Unikaj przemywania rany wodą utlenioną lub spirytusem, ponieważ te środki mogą powodować szczypanie, uszkodzenie tkanek i opóźnienie gojenia. Po umyciu rany zastosuj środek odkażający, który chroni przed zakażeniem – np. lek octenisept® spray (antyseptyk na bazie oktenidyny).
Kiedy rana jest czysta i zdezynfekowana, możesz zostawić ją do osuszenia na powietrzu lub osłonić opatrunkiem. Pamiętaj, że wilgotne środowisko rany (np. pod opatrunkiem hydrokoloidowym) sprzyja szybszemu gojeniu. Jeśli otarcie jest rozległe albo mocno krwawi, załóż jałowy gazik i delikatnie go zabandażuj. Regularnie kontroluj stan rany – jeśli pojawi się silne zaczerwienienie, obrzęk lub ropa, może być konieczna konsultacja lekarska.
Skaleczenia
Skaleczenia, czyli drobne rany cięte lub kłute, również często zdarzają się latem. W tym przypadku należy najpierw zatamować krwawienie – uciśnij miejsce zranienia jałowym gazikiem. Kiedy krwawienie ustanie, przemyj ranę pod bieżącą wodą i oczyść z brudu. Zwykła woda z kranu jest odpowiednia do wstępnego obmycia nawet większej rany. Nie używaj wody utlenionej ani alkoholu do dezynfekcji, by nie podrażniać tkanek.
Następnie sięgnij po bezpieczny płyn antyseptyczny, np. lek octenisept® spray, i zdezynfekuj okolicę rany. Osusz skórę dookoła i załóż opatrunek – mały plaster z opatrunkiem wystarczy na niewielkie skaleczenie, ale na większą ranę użyj jałowej gazy i bandaża. Utrzymuj opatrunek w czystości i zmieniaj go regularnie.
Jeśli rana jest głęboka, silnie krwawi mimo ucisku, ma poszarpane brzegi lub znajduje się na twarzy, zgłoś się do lekarza – konieczne może być profesjonalne oczyszczenie rany lub założenie szwów.
Oparzenia
Lato to okres, gdy nietrudno o oparzenia słoneczne, ale również te spowodowane kontaktem z gorącymi przedmiotami (np. grill, ognisko). Jeśli doszło do oparzenia, pierwszym krokiem jest schłodzenie miejsca urazu pod chłodną bieżącą wodą przez około 15–20 minut. Dzięki temu zmniejszysz ból, ograniczysz obrzęk i zahamujesz proces uszkadzania skóry.
Unikaj stosowania domowych metod takich jak masło, olej czy inne tłuste substancje, ponieważ mogą zwiększać ryzyko infekcji i pogorszyć stan rany. Po schłodzeniu ranę delikatnie osusz jałowym gazikiem. Następnie możesz zastosować wyrób medyczny octenisept® żel, który łagodzi podrażnienia i tworzy ochronną warstwę na skórze, przyspieszając gojenie. Jako ostatni krok pielęgnacji skóry po oparzeniu – po jej oczyszczeniu i zastosowaniu żelu – nałóż kosmetyk octenisept® protect & repair krem, który natłuszcza podrażnioną skórę i wspomaga jej regenerację.
Jeśli oparzenie jest rozległe, pojawiają się pęcherze lub silny ból, skonsultuj się z lekarzem. Specjalistyczna pomoc może być potrzebna zwłaszcza przy oparzeniach twarzy, dłoni lub stóp, które są szczególnie wrażliwe.
Pęcherze i otarcia stóp
Długie spacery w nowych butach czy górskie wędrówki często kończą się pęcherzami na stopach albo bolesnymi otarciami skóry. Najlepiej zapobiegać im, nosząc wygodne, rozchodzone obuwie oraz skarpety odprowadzające wilgoć. Jeśli jednak pojawi się pęcherz, nie przekłuwaj go, jeśli nie sprawia dużego bólu – płyn w środku chroni skórę przed dalszym uszkodzeniem.
Jeśli pęcherz jest duży, bolesny lub grozi pęknięciem, możesz go ostrożnie przekłuć z boku jałową igłą. Delikatnie odprowadź płyn, pozostawiając skórę na miejscu, i zabezpiecz miejsce jałowym, nieprzywierającym opatrunkiem. Na wierzch naklej drugi plaster lub specjalny opatrunek hydrokoloidowy na pęcherze, który amortyzuje dalsze tarcie. Otarcia stóp (zdarty naskórek) traktuj podobnie jak zdarte kolano: oczyść ranę z brudu, zdezynfekuj i osłoń opatrunkiem, aby zapobiec dalszemu ocieraniu skóry.
Ukąszenia i drobne ranki
W przypadku świądu po ukąszeniu komarów, meszek czy innych owadów postaraj się nie drapać miejsca ugryzienia, by nie doprowadzić do powstania rany i nadkażenia. Jeśli użądli Cię pszczoła, ostrożnie usuń żądło (np. pęsetą). Miejsce ukąszenia przemyj i zdezynfekuj – najlepiej środkiem z oktenidyną (np. lek octenisept® spray). Następnie możesz przyłożyć zimny okład, aby zmniejszyć obrzęk i świąd.
Na swędzące bąble po komarach mogą pomóc żele lub maści łagodzące (z pantenolem, alantoiną lub małą dawką hydrokortyzonu) albo proste domowe sposoby, np. przemycie chłodną wodą. Jeśli pojawi się silna reakcja alergiczna – uogólniona pokrzywka, opuchlizna twarzy lub problemy z oddychaniem – niezwłocznie skonsultuj się z lekarzem. Drobne ranki, takie jak zadrapania czy powierzchowne skaleczenia, należy dokładnie oczyścić i odkazić. Możesz użyć wyrobu medycznego octenisept® żel i w razie potrzeby założyć plaster. Każdą ranę warto obserwować, czy dobrze się goi – jeżeli zaczerwienienie i obrzęk narastają, zamiast zanikać, może to wskazywać na infekcję wymagającą konsultacji lekarskiej.
Co powinna zawierać wakacyjna apteczka?
Dobrze wyposażona apteczka wakacyjna pozwoli szybko uporać się z drobnymi urazami. Planując wyjazd, przygotuj niewielką saszetkę z podstawowymi materiałami opatrunkowymi i lekami. Lista rzeczy, które mogą się przydać, zawiera:
- preparat do dezynfekcji ran (najlepiej w sprayu, np. lek octenisept®),
- plastry z opatrunkiem w różnych rozmiarach,
- kilka jałowych gazików i bandaż elastyczny,
- plastry hydrokoloidowe na pęcherze,
- żel lub aerozol łagodzący ukąszenia owadów,
- lek przeciwbólowy i przeciwzapalny (np. z ibuprofenem),
- pęseta lub przyrząd do usuwania kleszczy i żądeł,
- krem przeciwsłoneczny,
- jednorazowe rękawiczki i małe nożyczki.
Pamiętaj, aby nie zostawiać apteczki w pełnym słońcu lub nagrzanym aucie – wysoka temperatura może osłabić działanie leków i opatrunków.
Najczęściej zadawane pytania
Woda utleniona (nadtlenek wodoru) co prawda odkaża, ale też silnie się pieni na ranie – to efekt utleniania, który jest w stanie uszkodzić także zdrowe komórki skóry. Użycie wody utlenionej może powodować ból i spowalniać gojenie. Zamiast tego przemyj ranę solą fizjologiczną lub czystą wodą, a następnie sięgnij po bezpieczny preparat odkażający, który nie podrażnia (np. z oktenidyną, jak lek octenisept®).
W przypadku otarć skóry (zdarte kolano) obecnie zaleca się przykrycie rany opatrunkiem. W przeciwnym razie łatwo dostaną się do niej zabrudzenia, a na powierzchni utworzy się strup, który może pękać. Wilgotne środowisko pod opatrunkiem sprzyja szybszemu gojeniu i zmniejsza ryzyko powstania blizny. Użyj oddychającego plastra z opatrunkiem lub opatrunku hydrokoloidowego, który ochroni ranę przed zabrudzeniem i urazami.
Najlepiej sięgnąć po preparat antyseptyczny niezawierający alkoholu. Dobrym wyborem są środki z oktenidyną (np. lek octenisept®), chlorheksydyną lub jonami srebra koloidalnego – nie powodują pieczenia, a skutecznie chronią przed zakażeniem. Unikaj natomiast przemywania otwartej rany spirytusem salicylowym lub jodyną – te środki mocno podrażniają skórę i mogą powodować ból przy aplikacji.
Bibliografia:
- World Health Organization, Guidelines for Wound Management in the Community Setting, WHO 2019.
- Citko A., Zastosowanie oktenidyny w praktyce lekarza rodzinnego, „Lek w Polsce” 2023, nr 383 (4), s. 28-34.
- Sopata M., Jawień A., Mrozikiewicz-Rakowska B., Augusewicz Z., Bakowska M. i in., Wytyczne postępowania miejscowego w ranach niezakażonych, zagrożonych infekcją oraz zakażonych – przegląd dostępnych substancji przeciwdrobnoustrojowych stosowanych w leczeniu ran. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran, „Leczenie Ran” 2020, nr 17 (1), s. 1–21, doi: https://doi.org/10.5114/lr.2020.96820 [dostęp 06.2025].
- Baranoski, Sharon, i Ayello, Elizabeth A. Wound Care Essentials: Practice Principles. Wolters Kluwer Health 2020.