Jak stosować octenisept® przy owrzodzeniach żylnych? Zalecenia i wskazówki

Dlaczego przy owrzodzeniu żylnym potrzebna jest antyseptyka?

Owrzodzenie żylne jest raną przewlekłą, co oznacza, że jej proces gojenia trwa tygodniami lub miesiącami. Przez ten czas rana jest narażona na kontakt z drobnoustrojami, które mogą doprowadzić do zakażenia. Nawet niewielka infekcja potrafi zahamować proces naprawczy i sprawić, że rana się pogłębi, dlatego tak ważne jest regularne oczyszczanie i odkażanie rany antyseptykiem – czyli środkiem, który niszczy bakterie, grzyby i wirusy, nie uszkadzając zdrowych tkanek. Właśnie tak działa lek octenisept® spray, rekomendowany przez specjalistów do pielęgnacji ran przewlekłych.

Jak octenisept® spray działa przy owrzodzeniach żylnych?

octenisept® spray to lek o działaniu przeciwdrobnoustrojowym, zawierający oktenidynę i fenoksyetanol. Połączenie tych dwóch substancji zapewnia bardzo szerokie spektrum działania – preparat skutecznie zwalcza bakterie (w tym oporne szczepy MRSA), grzyby oraz niektóre wirusy.

Oktenidyna uszkadza błonę komórkową drobnoustrojów, prowadząc do ich zniszczenia, natomiast fenoksyetanol wzmacnia jej działanie i utrwala efekt dezynfekcji. Preparat działa już w ciągu jednej minuty od aplikacji i utrzymuje efekt antyseptyczny przez dłuższy czas.

W przeciwieństwie do środków zawierających alkohol, jod lub nadtlenek wodoru, lek nie powoduje bólu, szczypania ani wysuszania skóry. Może być stosowany nawet na otwarte rany i delikatne tkanki, ponieważ nie uszkadza zdrowych komórek. Co ważne, bakterie nie uodparniają się na oktenidynę, dlatego preparat zachowuje skuteczność przy długotrwałym stosowaniu.

Dodatkową zaletą jest bezpieczeństwo: preparat działa wyłącznie miejscowo – nie wchłania się do krwiobiegu i nie powoduje efektów ogólnoustrojowych. Dzięki temu może być stosowany zarówno w warunkach ambulatoryjnych, jak i w pielęgnacji domowej.

Jak stosować octenisept® spray krok po kroku przy owrzodzeniach żylnych?

Poniżej przedstawiamy schemat prawidłowej pielęgnacji takiej rany z użyciem leku octenisept® spray, krok po kroku.

1. Przygotowanie do zmiany opatrunku  –  przed rozpoczęciem zawsze umyj dokładnie ręce wodą z mydłem i załóż jednorazowe rękawiczki. Upewnij się, że masz przygotowane wszystkie potrzebne materiały: jałowe gaziki lub kompresy, sól fizjologiczną (0,9% NaCl) lub przegotowaną wodę do przemycia rany, opatrunek zalecony przez lekarza oraz lek octenisept® spray.
2. Usunięcie starego opatrunku  –  delikatnie zdejmij zużyty opatrunek. Jeśli przykleił się do rany, nie odrywaj go siłą – najlepiej zwilż go solą fizjologiczną, aby łatwiej odszedł, nie uszkadzając gojącej się tkanki. Zużyty opatrunek wyrzuć do worka na odpady medyczne.
3. Oczyszczenie rany z wydzieliny – każde owrzodzenie żylne przed dezynfekcją należy oczyścić mechanicznie z widocznych zabrudzeń czy resztek wydzieliny. Ranę i jej okolicę delikatnie obmyj jałowym gazikiem zwilżonym solą fizjologiczną. Nie używaj do tego celu wacików z waty ani materiałów mogących pozostawiać włókna. Przemywanie solą fizjologiczną usunie powierzchowne zanieczyszczenia i nadmiar wysięku. Następnie osusz skórę wokół rany, przykładając (nie pocierając) czysty, jałowy gazik.
4. Dezynfekcja rany – po wstępnym oczyszczeniu przychodzi najważniejszy etap – odkażenie całej rany i skóry na brzegach owrzodzenia za pomocą leku octenisept® spray. Preparat aplikujemy bezpośrednio na ranę, trzymając butelkę w odległości kilku centymetrów od skóry. Można też spryskać jałowy gazik i ostrożnie przetrzeć nim dno rany oraz jej okolice. Ważne, aby cała powierzchnia owrzodzenia została równomiernie zwilżona preparatem. Nie dotykaj dyszą sprayu bezpośrednio rany, aby zachować sterylność. Po aplikacji nie należy wycierać ani spłukiwać leku – trzeba zostawić go na ranie przez co najmniej 1–2 minuty, żeby zdążył zadziałać. Minimalny zalecany czas kontaktu leku z tkanką to 60–90 sekund, dlatego nie zakładaj od razu nowego opatrunku, tylko odczekaj około minuty, aż preparat spełni swoją rolę. Lek w tym czasie skutecznie zdezynfekuje dno rany, zmniejszając liczbę bakterii chorobotwórczych i ryzyko zakażenia. Dezynfekcję warto wykonać przy każdej zmianie opatrunku – konsekwentne stosowanie antyseptyku zapobiega kolonizacji rany przez drobnoustroje i chroni przed nadkażeniem.
5. Zabezpieczenie rany świeżym opatrunkiem – gdy lek wyschnie (po min. 1–2 minutach), na ranę nałóż nowy, jałowy opatrunek. Rodzaj opatrunku powinien być dobrany przez lekarza do stanu owrzodzenia – często stosuje się tzw. opatrunki aktywne (specjalistyczne), które utrzymują wilgotne środowisko gojenia. Przy obfitym wysięku mogą to być np. opatrunki chłonne z alginianem lub gąbką poliuretanową; przy ranie z małym wysiękiem – hydrożel lub hydrokoloid utrzymujący odpowiednią wilgotność. Niekiedy stosuje się także opatrunki ze srebrem lub inne środki przeciwdrobnoustrojowe w opatrunku – nie ma przeciwwskazań, aby łączyć je z lekiem octenisept® spray (oktenidyna jest kompatybilna z większością opatrunków specjalistycznych). Wyjątkiem są preparaty z jodem w składzie – nie należy jednocześnie stosować oktenidyny i jodyny na tę samą ranę, ponieważ zachodzi między nimi reakcja chemiczna z wydzielaniem jodu, co może uszkadzać tkanki. Po założeniu opatrunku właściwego zwykle całość zabezpiecza się dodatkowo bandażem podtrzymującym lub opaską. W przypadku owrzodzeń żylnych nieodłącznym elementem leczenia jest też kompresjoterapia, czyli owinięcie nogi specjalnym bandażem elastycznym lub zastosowanie pończochy uciskowej – takie postępowanie zapewnia poprawę krążenia żylnego i znacząco przyspiesza gojenie rany. O szczegółach kompresjoterapii poinstruuje Cię lekarz lub pielęgniarka; ważne jest, aby stosować ją codziennie.
6. Kontrola i dalsza pielęgnacja – po zaopatrzeniu rany wygodnie ułóż kończynę (najlepiej unieś nogę nieco powyżej poziomu serca, co ułatwi odpływ krwi żylnej). Obserwuj opatrunek – jeśli przesiąka (pojawi się dużo wydzieliny), konieczna będzie wcześniejsza zmiana. Owrzodzenie żylne na ogół wymaga codziennej zmiany opatrunku lub co 2 dni, w zależności od ilości wydzieliny i zaleceń personelu medycznego. Przy każdej zmianie powtarzaj opisane czynności – oczyszczenie, dezynfekcja, założenie świeżego opatrunku. Regularne stosowanie leku octenisept® spray utrzymuje ranę w czystości mikrobiologicznej i tworzy optymalne warunki do gojenia. Pamiętaj, aby pozostawać pod opieką lekarza lub ambulatorium leczenia ran: specjalista będzie monitorował postępy gojenia, może również zlecać okresowe oczyszczanie rany z martwych tkanek (tzw. debridement chirurgiczny lub enzymatyczny) oraz w razie potrzeby wdroży dodatkowe leczenie (np. antybiotyki ogólne, leki poprawiające krążenie czy zabieg zamknięcia niewydolnych żył).

Porady praktyczne przy stosowaniu leku octenisept® spray w leczeniu ran przewlekłych

Stosowanie leku octenisept® spray jest proste, jednak warto pamiętać o kilku praktycznych wskazówkach, które zapewnią maksymalną skuteczność i bezpieczeństwo terapii owrzodzenia żylnego.

• Stosuj lek regularnie, zgodnie z zaleceniami – antyseptyk należy aplikować przy każdej zmianie opatrunku owrzodzenia. Zwykle oznacza to użycie preparatu raz na dobę. Jeśli jednak Twój lekarz zaleci rzadsze zmiany opatrunku (np. co 2–3 dni przy opatrunkach specjalistycznych), stosuj preparat za każdym razem, gdy zmieniasz opatrunek. Regularność jest kluczowa – pominięcie dezynfekcji może pozwolić bakteriom na namnożenie się w ranie. Pamiętaj, że lek działa miejscowo tylko przez pewien czas po aplikacji – nie zapewnia sterylności rany na wiele dni, dlatego jego ponowne użycie przy następnej zmianie jest niezbędne.
• Zapewnij odpowiedni czas kontaktu leku z raną – jak wspomniano, po spryskaniu rany należy odczekać co najmniej minutę przed założeniem opatrunku. Nie wycieraj i nie spłukuj preparatu – musi on wyschnąć samoistnie na ranie. W tym czasie substancje czynne skutecznie zabiją drobnoustroje. Zbyt pochopne zasłonięcie rany opatrunkiem lub wytarcie leku może zmniejszyć jego skuteczność. Dobrym nawykiem jest spryskanie rany, a następnie przygotowanie opatrunku czy innych elementów – tak aby minęło 60–90 sekund, zanim zakleisz ranę.
• Nie łącz leku z innymi środkami odkażającymi – stosowanie kilku różnych antyseptyków naraz na tę samą ranę nie poprawi efektu, a może wręcz zaszkodzić. Różne substancje mogą wchodzić ze sobą w reakcje chemiczne. Preparat zapewnia wystarczająco szerokie spektrum działania, więc nie ma potrzeby używać dodatkowych środków. Wyjątkiem są specjalne opatrunki zawierające substancje przeciwdrobnoustrojowe (np. ze srebrem, PHMB, miodem medycznym itp.) – można je bezpiecznie używać razem z lekiem octenisept® spray, ponieważ działają one w opatrunku, a nie wchodzą bezpośrednio w reakcję z oktenidyną.
• Łącz antyseptyk z odpowiednim opatrunkiem – samo odkażenie rany to dopiero część sukcesu, równie ważne jest właściwe zabezpieczenie i utrzymanie wilgotnego środowiska gojenia. Po użyciu leku octenisept® spray i osuszeniu brzegów rany załóż opatrunek zalecony przez lekarza. W przypadku owrzodzeń żylnych często stosuje się opatrunki, które utrzymują wilgoć i przyspieszają gojenie. Lek nie zaburza działania takich opatrunków – przeciwnie, komplementarnie wspiera leczenie. Jeśli masz wątpliwości, jaki opatrunek założyć – zawsze skonsultuj się z personelem medycznym. Nie pozostawiaj rany odkrytej po dezynfekcji, ponieważ wyschnie i może tworzyć strup, a dodatkowo jest narażona na ponowną kontaminację bakteriami z otoczenia.
• Obserwuj ranę i zgłaszaj niepokojące objawy – mimo stosowania leku, w przypadku ran przewlekłych zawsze istnieje ryzyko infekcji (np. gdy pacjent ma obniżoną odporność lub gdy rana jest bardzo rozległa). Zwracaj uwagę na objawy takie jak narastający ból okolicy rany, zaczerwienienie i wzmożone ocieplenie skóry wokół, obrzęk, nasilony wysięk o nieprzyjemnym zapachu czy pojawienie się gorączki. Jeśli zauważysz te symptomy, skontaktuj się z lekarzem. Preparat w takich przypadkach nadal należy stosować miejscowo, ale przy rozległym zakażeniu rany może być konieczna terapia uzupełniająca. Dobrą praktyką jest także regularne pokazywanie rany pielęgniarce lub lekarzowi (np. raz na 1–2 tygodnie) celem profesjonalnej oceny postępu gojenia.
• Przechowuj preparat prawidłowo – to dość stabilny preparat – przechowuj go w temperaturze pokojowej (15–25°C), w zacienionym miejscu. Upewnij się, że butelka jest szczelnie zamknięta po użyciu.

Stosowanie powyższych zaleceń sprawi, że lek będzie działał najefektywniej, a proces leczenia owrzodzenia żylnego stanie się bardziej przewidywalny i komfortowy dla pacjenta. Pamiętaj, że w leczeniu ran przewlekłych kluczem jest systematyczność i przestrzeganie zasad aseptyki – lek octenisept® spray stanowi ważny element tego procesu, ale równie ważna jest właściwa technika zmiany opatrunku, higiena oraz terapia przyczynowa (kompresjoterapia, leczenie choroby żylnej). Dzięki kompleksowemu podejściu i współpracy z personelem medycznym nawet trudno gojące się owrzodzenie żylne ma szansę się zagoić, a Ty zyskasz kontrolę nad tym przewlekłym problemem.

Bezpieczeństwo stosowania i zalecenia dla pacjentów

Lek octenisept® spray jest dobrze tolerowany przez skórę i błony śluzowe, dzięki czemu może być stosowany u różnych grup pacjentów:

• osoby starsze – często mają cienką, delikatną skórę – preparat nie powoduje podrażnień ani pieczenia, dlatego sprawdza się w pielęgnacji ran u seniorów;
• pacjenci z cukrzycą – u diabetyków gojenie jest spowolnione, a ryzyko infekcji większe. Lek ogranicza namnażanie bakterii w ranie i może być bezpiecznie używany także przy stopie cukrzycowej;
• dzieci i osoby z wrażliwą skórą – łagodny skład sprawiają, że preparat można stosować również u dzieci;
• kobiety w ciąży i karmiące – preparat działa miejscowo i nie przenika do krwiobiegu – może być stosowany po konsultacji z lekarzem.

Nie należy stosować leku octenisept® spray do płukania wnętrza jam ciała, oczu ani głębokich przetok. W przypadku uczulenia na którykolwiek składnik preparatu należy przerwać stosowanie.

Najczęściej zadawane pytania

Bibliografia

1. Biegaj M., Oktenidyna w leczeniu ran, https://www.akademiamedycyny.pl/wp-content/uploads/2017/09/7.pdf [dostęp 10.2025].
2. Citko A., Zastosowanie oktenidyny w praktyce lekarza rodzinnego, „Lek w Polsce” 2023, nr 383 (4), s. 28–34.
3. Czwakiel L., Kuberka I., Skin care in the treatment of venous ulcers. Case study, “Leczenie ran” 2021; 18 (2): 65–70, DOI: https://doi.org/10.5114/lr.2021.107151.
4. Nieckula M., Opatrunki specjalistyczne stosowane w leczeniu owrzodzeń żylnych podudzi, “Państwo i Społeczeństwo” 2019 (XIX) nr 4, DOI: 10.34697/2451-0858-pis-2019-4-007.
5. World Health Organization, Guidelines for Wound Management in the Community Setting, WHO, 2019.