Czym jest zakażenie miejsca operowanego (ZMO)?
ZMO (ang. SSI – surgical site infection) to zakażenie rozwijające się w miejscu cięcia chirurgicznego lub w głębszych tkankach operowanych, które:
- występuje zwykle w ciągu 30 dni po zabiegu (do 90 dni przy implantach),
- wiąże się z typowymi objawami infekcji: wysiękiem ropnym, zaczerwienieniem, gorączką, dodatnim posiewem z rany.
Zakażenie może dotyczyć:
- tylko skóry i tkanki podskórnej (ZMO powierzchowne),
- powięzi i mięśni (ZMO głębokie),
- narządów i jam ciała operowanych (np. zakażenie po operacji jelita).
Więcej o zakażeniach ran przeczytasz w artykule: Zakażenie rany – objawy i czynniki zakażeń.
Objawy ZMO – na co zwrócić uwagę po operacji?
Po zabiegu rana może być lekko bolesna, różowa, nieco napięta – to normalne. Niepokojące są natomiast:
- narastające zaczerwienienie i obrzęk wokół szwów,
- ból silniejszy niż w pierwszych dniach po zabiegu,
- wydzielina ropna, ropno-krwista lub o nieprzyjemnym zapachu,
- rozchodzenie się brzegów rany,
- gorączka, dreszcze, uczucie osłabienia, bóle mięśni.
Jeśli zauważysz takie objawy, nie czekaj – skontaktuj się z lekarzem prowadzącym lub zgłoś na SOR. ZMO wcześnie rozpoznane i leczone ma dużo łagodniejszy przebieg niż zignorowane przez kilka dni.
Kto jest najbardziej narażony na ZMO?
Na ryzyko zakażenia składają się czynniki związane z:
1. pacjentem:
- cukrzyca, otyłość, niedożywienie,
- przewlekłe choroby (serce, nerki, płuca),
- zaburzenia odporności (leki immunosupresyjne, chemioterapia),
- palenie papierosów,
- zaawansowany wiek.
2. rodzajem zabiegu:
- dłuższe i bardziej rozległe operacje niosą większe ryzyko,
- zabiegi w „brudnych” polach (jelito, jama ustna, krocze) są bardziej narażone na zakażenie niż np. czyste zabiegi ortopedyczne,
3. organizację opieki:
- przestrzeganie zasad aseptyki na bloku operacyjnym,
- właściwa antybiotykoprofilaktyka,
- opieka nad raną w okresie pooperacyjnym.
Co robi szpital, aby zmniejszyć ryzyko zakażenia?
Szpitale opierają się m.in. na wytycznych WHO dotyczących profilaktyki zakażeń miejsca operowanego i krajowych rekomendacjach.
Najważniejsze działania to:
- przygotowanie pacjenta (badania, wyrównanie cukrzycy, leczenie ognisk infekcji),
- prawidłowa dezynfekcja skóry przed operacją (skrócenie włosów jeśli trzeba, antyseptyk odpowiedni do rodzaju zabiegu),
- mycie i dezynfekcja rąk personelu, sterylne narzędzia, odpowiednia wentylacja bloku,
- właściwa profilaktyka antybiotykowa – jeśli jest wskazana, antybiotyk podaje się krótko przed nacięciem, a nie „na wszelki wypadek” po zabiegu,
- dbałość o temperaturę ciała i tlenowanie pacjenta podczas operacji,
- kontrola zakażeń szpitalnych, szkolenia personelu.
Co możesz zrobić przed i po operacji?
Przed zabiegiem
- rzuć palenie – nawet kilkutygodniowa przerwa poprawia ukrwienie i gojenie rany;
- staraj się wyrównać cukier, ciśnienie, masę ciała (we współpracy z lekarzem);
- zastosuj się do zaleceń dotyczących kąpieli przedoperacyjnej – często obejmuje ona umycie całego ciała i włosów w dzień zabiegu;
- nie gol miejsca operacji samodzielnie maszynką – mikrourazy po goleniu zwiększają ryzyko zakażenia.
Po zabiegu
- przestrzegaj instrukcji dotyczących mycia, zmiany opatrunków i kontroli rany;
- utrzymuj okolicę rany w czystości i suchości;
- przy każdej zmianie opatrunku myj ręce i używaj jałowych materiałów;
- unikaj długiego moczenia rany w wodzie (wanna, basen);
- nie drap strupa, nie wciskaj palców w okolicę szwów;
- w razie niepokojących objawów nie zwlekaj z kontaktem z lekarzem.
Więcej porad dotyczących gojenia ran pooperacyjnych znajdziesz w artykułach:
Rola octenisept® w pielęgnacji rany pooperacyjnej
Lek octenisept® spray jest wskazany m.in. do:
- odkażania i wspomagającego leczenia małych, powierzchownych ran,
- wspomagającego postępowania antyseptycznego w obrębie zamkniętych powłok skórnych po zabiegach – np. szwów pozabiegowych.
W praktyce oznacza to, że – jeśli lekarz nie zaleci inaczej – możesz:
- po zdjęciu zewnętrznego opatrunku delikatnie przemyć okolicę rany letnią wodą i osuszyć jałowym gazikiem,
- spryskać linię szwów lub świeżą bliznę cienką warstwą leku octenisept® spray,
- odczekać 1–2 minuty, aż preparat zadziała i wyschnie,
- nałożyć nowy jałowy opatrunek lub plaster pooperacyjny.
Więcej o preparatach na rany, ich zastosowaniu i łączeniu z opatrunkami znajdziesz w artykułach:
- Odkażanie ran w domowych warunkach – czym dezynfekować rany?
- Jak przyspieszyć gojenie ran i skaleczeń? Domowe sposoby i nie tylko.
Najczęściej zadawane pytania
Nie ma jednej uniwersalnej zasady dla wszystkich ran pooperacyjnych – postępowanie zawsze powinno być zgodne z zaleceniami lekarza lub personelu medycznego. W praktyce klinicznej octenisept® bywa zalecany w pierwszych dniach po operacji, np. w pielęgnacji szwów, szczególnie podczas zmiany opatrunku, aby zmniejszyć liczbę drobnoustrojów na skórze i w obrębie rany.
W miarę prawidłowego gojenia się rany, przy braku cech zakażenia, często wystarcza codzienna higiena, delikatne oczyszczanie oraz obserwacja. Nadmierne i długotrwałe stosowanie środków antyseptycznych nie zawsze jest konieczne i powinno być uzależnione od stanu rany.
Nie. Octenisept® działa miejscowo – ogranicza liczbę drobnoustrojów na powierzchni rany i wspomaga profilaktykę zakażenia, ale nie leczy zakażeń ogólnych ani głębokich.
Jeżeli rozwinie się zakażenie miejsca operowanego (ZMO), objawiające się m.in. narastającym bólem, zaczerwienieniem, obrzękiem, wysiękiem ropnym czy gorączką, konieczna jest konsultacja lekarska. W takich sytuacjach lekarz może zdecydować o wdrożeniu antybiotykoterapii ogólnej, czasem również o dodatkowych badaniach lub interwencjach chirurgicznych.
Zawsze wtedy, gdy pojawia się narastający ból, zaczerwienienie, obrzęk, wysięk ropny z rany, gorączka lub złe samopoczucie. To mogą być objawy ZMO – lepiej sprawdzić to jak najszybciej.
Tak, o ile lekarz na to pozwoli i wiesz, jak to robić. Każda zmiana opatrunku powinna odbywać się czystymi rękami, z użyciem jałowych materiałów i – jeśli zalecono – z zastosowaniem środka antyseptycznego (np. octenisept® spray).
Nie. Zakażenie miejsca operowanego zależy od wielu czynników. Octenisept® może być ważną częścią lokalnej profilaktyki zakażenia rany, ale nie zastąpi standardów bloku operacyjnego, antybiotykoterapii czy ogólnej higieny.
Bibliografia
- Baranoski S., Ayello E, Wound Care Essentials: Practice Principles, 4th ed., Wolters Kluwer Health, 2020.
- World Health Organization, Guidelines for Wound Management in the Community Setting, WHO, 2019.
- Jakubowicz O., Fakty i mity w leczeniu ran i oparzeń, https://farmacjapraktyczna.pl/opieka-farmaceutyczna/fakty-i-mity-w-leczeniu-ran-i-oparzen [dostęp 12.2025].
- Słowik R. i in., Prevention of surgical site infections in orthopaedics, Nursing Problems / Problemy Pielęgniarstwa. 2021;29(2):69-78. doi:10.5114/ppiel.2021.113787.
- Sumiyama Y, Arima Y., Surgical site infection: SSI, Nihon Rinsho. 2002 Nov;60(11):2204-9. Japanese. PMID: 12440131.
- Young P.Y., Khadaroo R.G., Surgical site infections, Surg Clin North Am. 2014 Dec;94(6):1245-64. doi: 10.1016/j.suc.2014.08.008. Epub 2014 Oct 3. PMID: 25440122.