Pielęgnacja kikuta pępowinowego
Aby kikut pępowiny goił się szybko i bez komplikacji, należy przestrzegać kilku podstawowych zasad. Zawsze utrzymuj okolicę pępka w czystości i suchości (przed każdą pielęgnacją umyj ręce). Zalecana jest tzw. sucha pielęgnacja kikuta – czyli bez rutynowego odkażania, obejmująca jedynie regularne mycie i osuszanie. W praktyce w zupełności wystarczy przemyć kikut raz dziennie podczas kąpieli niemowlęcia, używając ciepłej wody z mydłem dla dzieci (lub 0,9% soli fizjologicznej), a następnie delikatnie go osuszyć. Należy uważać, by nie zamaczać kikuta zbyt długo podczas kąpieli – myj dziecko ostrożnie, a po myciu od razu osuszaj brzuszek.
Bardzo ważne jest zapewnienie dostępu powietrza do gojącego się kikuta. Nie zasłaniaj pępka opatrunkiem ani plastrem – powietrze przyspiesza wysychanie tkanki. Pieluszkę zapinaj poniżej pępka (można też wywinąć jej brzeg albo użyć pieluszki z wycięciem), aby nie ocierała i nie zasłaniała gojącej się okolicy.
Unikaj stosowania na okolicę pępka kremów, maści czy zasypek, o ile nie zostały one zalecone przez lekarza. Takie preparaty mogą utrudniać wysychanie rany. Nie używaj także środków na bazie alkoholu (np. spirytusu) ani silnie działających dezynfektantów, takich jak jodyna czy gencjana – mogą one podrażniać skórę niemowlęcia i wydłużać gojenie. Rutynowe odkażanie zdrowego kikuta nie jest potrzebne. Wyjątkiem może być wyraźne ryzyko infekcji lub zabrudzenie kikuta (np. moczem lub kupką) – wtedy jednorazowe użycie środka odkażającego, takiego jak lek octenisept® spray pomoże odkazić pępek. Pamiętaj, że kikut sam odpadnie – nigdy nie odrywaj go na siłę.
Pielęgnacja pępka po odpadnięciu kikuta
Po odpadnięciu kikuta pępek wciąż wymaga dalszej pielęgnacji aż do całkowitego zagojenia. Podczas kąpieli delikatnie myj okolicę pępka ciepłą wodą z mydłem dla niemowląt, a po kąpieli dokładnie osusz skórę. Na co dzień utrzymuj pępek w suchości i zapewniaj dostęp powietrza – nie zaklejaj go plastrem ani szczelnym opatrunkiem i unikaj długiego moczenia tej okolicy. Często zmieniaj pieluszkę, aby rana nie miała kontaktu z moczem lub kałem. Zwykle ranka po pępowinie goi się w ciągu 1–2 tygodni od odpadnięcia kikuta. Jeśli proces gojenia wyraźnie się przedłuża albo z rany nadal sączy się wydzielina, zasięgnij porady pediatry.
Jakie są objawy źle gojącego się pępka u noworodka?
Jak rozpoznać, że z pępkiem dziecka dzieje się coś niepokojącego? Najważniejsze objawy nieprawidłowego gojenia, które powinny zwrócić uwagę rodziców, to:
- Zaczerwienienie i obrzęk skóry wokół pępka: Wyraźny rumień, opuchlizna i bolesność przy dotyku skóry wokół pępka sugerują miejscowy stan zapalny (infekcję).
- Ropna lub uporczywa wydzielina z pępka: Wyciek z pępka treści ropnej (żółtawej, o nieprzyjemnym zapachu) świadczy o infekcji. Również ciągła wilgotność pępka (sączenie się przezroczystego płynu zamiast zasychania rany) jest nieprawidłowa.
- Ziarniniak pępka: Jeśli na dnie pępka pojawi się mały, czerwony, wilgotny guzek – tzw. ziarniniak (nadmiar ziarniny), przez co rana pozostaje wilgotna i nie może się zagoić. Taka zmiana wymaga konsultacji lekarskiej, ponieważ sama nie zniknie.
Najczęstszym powodem złego gojenia jest zakażenie bakteryjne (omphalitis), wywołujące opisany wyżej stan zapalny. Innym częstym powodem bywa ziarniniak pępka – nadmiar tkanki w ranie, który uniemożliwia jej wygojenie. Wyjątkowo rzadko przyczyną bywa wrodzona wada anatomiczna (np. przetrwały moczownik), która powoduje wyciek moczu z pępka i utrudnia gojenie.
Higiena i dezynfekcja źle gojącego się pępka noworodka
Jeśli pępek jest podrażniony, zaczerwieniony lub ciągle wilgotny, warto go zdezynfekować, np. lekiem octenisept® spray. To łagodny antyseptyk bez alkoholu (dobrze tolerowany przez delikatną skórę niemowląt), skutecznie odkażający ranę. Spryskaj pępek, odczekaj co najmniej 1 minutę (zalecane do 5 minut), a następnie osusz go jałowym gazikiem. Wykonuj to raz na dobę.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Skontaktuj się z pediatrą, jeśli wystąpi którykolwiek z powyższych niepokojących objawów. Do lekarza zgłoś się także, gdy w pępku utworzył się ziarniniak albo gdy kikut nie odpadł mimo upływu około 3 tygodni od narodzin.
Lekarz zbada maluszka i oceni, czy doszło do zakażenia pępka (tzw. zapalenia pępka). W przypadku stwierdzenia infekcji może zalecić zastosowanie miejscowego antybiotyku w maści. Gdy przyczyną problemów jest ziarniniak, lekarz przeprowadzi zabieg lapisowania azotanem srebra, co zwykle szybko likwiduje zmian. Jeśli podejrzewa się przetrwały moczownik lub inną wadę anatomiczną, konieczna będzie konsultacja u specjalisty (np. chirurga), ponieważ takie przypadki wymagają leczenia operacyjnego.
Najczęściej zadawane pytania
Jak długo goi się pępek noworodka i kiedy odpada kikut?
W większości przypadków kikut odpada w ciągu 7–14 dni od narodzin dziecka. Jeśli mijają ponad 3 tygodnie, a kikut nie odpadł, należy skonsultować się z lekarzem.
Czy można stosować octenisept® na pępek noworodka?
Octenisept® może być stosowany u dzieci w każdym wieku i można go stosować, gdy zachodzi potrzeba dezynfekcji pępka noworodka. Rutynowo nie jest wymagany, ale warto go użyć, jeśli pępek się zabrudził (np. moczem lub kupką) albo widać pierwsze oznaki zakażenia (zaczerwienienie, sączenie się rany). Lek octenisept® spray skutecznie dezynfekuje ranę i nie szczypie (nie zawiera alkoholu). Stosuj preparat zgodnie z zaleceniami, najlepiej raz dziennie: spryskaj pępek, odczekaj około minutę i delikatnie osusz skórę.
Co to jest ziarniniak pępka i jak się go leczy?
Ziarniniak pępka to niewielka czerwona grudka pojawiająca się czasem w pępku noworodka po odpadnięciu kikuta. Jest to nadmiar tkanki (ziarniny), przez co rana pozostaje wilgotna i nie może się zagoić. Najczęściej lekarz usuwa ziarniniak poprzez lapisowanie azotanem srebra – posmarowanie zmiany azotanem srebra powoduje jej zbliznowacenie i odpadnięcie. Zabieg ten jest krótki i prawie bezbolesny, a po jego wykonaniu pępek szybko się goi.
Bibliografia
- Gomella T., Neonatologia – postępowanie, procedury, choroby, leki, dyżurowe problemy kliniczne, Wydawnictwo MediPage, Warszawa 2023.
- Murkoff H., Pierwszy rok życia dziecka, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2020.
- Świetliński J. (red.), Neonatologia, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2022.
- Bręborowicz G., Położnictwo i ginekologia, t. 1–2, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2020.
- Citko A., Zastosowanie oktenidyny w praktyce lekarza rodzinnego, Lek w Polsce 2023;383(4):28-34.