Rodzaje oparzeń i stopnie oparzenia

Oparzenia skóry — przyczyny i objawy

Poparzenie skóry to uszkodzenie tkanek wywołane przez ekstremalne źródła ciepła, substancje chemiczne, prąd elektryczny, promieniowanie, lub skrajne zimno, prowadzące do różnego stopnia obrażeń. Skóra ulega uszkodzeniu, gdy jest wystawiona na działanie temperatury wyższej niż 44 stopnie Celsjusza, ale moment pojawienia się i głębokość oparzenia zależą od wielu czynników. 
 
Przyczyny oparzenia skóry zależne są od środka, które je wywołał. Możemy zatem wyróżnić przyczyny takie jak: 

• Suche termiczne: kontakt z ogniem, promieniowaniem słonecznym lub eksplozjami (np. petardy). 
• Mokre termiczne: ekspozycja na gorące płyny lub parę. 
• Płynne chemiczne: występowanie po kontakcie z kwasami, zasadami czy innymi chemikaliami. 
• Suche chemiczne: długotrwały kontakt z pudrami, cementem, czy wapnem. 
• Mechaniczne: powstające przez intensywne tarcie skóry. 
• Promieniowanie: to efekt długotrwałej ekspozycji na promieniowanie słoneczne, radioaktywne lub jonizujące. 
• Krio: spowodowane ekspozycją na ekstremalnie niskie temperatury. 

Różne grupy wiekowe są narażone na specyficzne dla siebie rodzaje oparzeń, co wiąże się z aktywnościami życiowymi, środowiskiem domowym oraz zawodowym, w którym się znajdują. Zrozumienie, które grupy są najbardziej podatne na określone rodzaje oparzeń, może pomóc w zapobieganiu i edukacji na temat bezpieczeństwa.

• Dzieci (0-4 lata) są narażone na oparzenia od gorących płynów w kuchniach i łazienkach, pożary domowe, chemikalia, i porażenia prądem. 
• Dzieci i młodzież (5-15 lat) ryzykują oparzeniami przez pożary i ryzykowne zabawy z ogniem. 
• Młodzi dorośli (15-24 lata) mogą doznać oparzeń w pracy, w branżach takich jak gastronomia czy budownictwo, oraz w wypadkach. 
• Dorośli (25-64 lata) są narażeni na oparzenia w pracy przemysłowej, budowlanej i usługowej, przez kontakt z gorącymi płynami i chemikaliami. 
• Osoby starsze (>65 lat) są podatne na oparzenia od gorących płynów oraz przez wypadki domowe, zwłaszcza związane z gotowaniem i ogrzewaniem. 

Pierwsze objawy oparzenia mogą być różne w zależności od jego stopnia i rodzaju, ale istnieje kilka wczesnych sygnałów, które mogą wskazywać na uszkodzenie skóry. Są to najczęściej: obrzęk, zaczerwienienie, ból, a przy poparzeniach głębszych warstw skóry brak bólu, brązowa lub biała skóra.

Oparzenia skóry — rodzaje oparzeń

Oparzenia skóry należą do częstych urazów wymagających specjalistycznej interwencji medycznej, a ich rodzaje są różnorodne, zależne od źródła uszkodzenia. Każde z nich charakteryzuje się unikalnym mechanizmem powstawania i wymaga odpowiedniego podejścia terapeutycznego.

• Oparzenia termiczne: powstają przez kontakt z ogniem, gorącymi płynami (np. oparzenie wrzątkiem czy olejem), parą lub innymi źródłami ciepła; objawy wahają się od zaczerwienienia i bólu, do pęcherzy i martwicy skóry. 
• Oparzenia elektryczne: są efektem przepływu prądu przez ciało, mogą powodować poważne uszkodzenia tkanek, arytmię serca i inne obrażenia wewnętrzne . 
• Oparzenia chemiczne: wynikają z kontaktu skóry z chemikaliami (kwasy, zasady, rozpuszczalniki); skutkują podrażnieniami do głębokich ran. 
• Oparzenia radiacyjne: spowodowane ekspozycją na promieniowanie (UV, medyczne, jonizujące), powodują zaczerwienienia i powstawanie pęcherzy, a np. oparzenia słoneczne długoterminowo mogą prowadzić do powstawania nowotworów¹. 

Stopień oparzenia określa się na podstawie głębokości uszkodzenia tkanek i objawów klinicznych. Oto jak rozpoznaje się poszczególne stopnie oparzeń: 

Oparzenie 1. stopnia (powierzchowne): 

• Objawy: zaczerwienienie, lekki obrzęk, ból. Skóra jest sucha, bez pęcherzy.
• Uszkodzenie: dotyczy tylko najbardziej zewnętrznej warstwy skóry (naskórka). 

Oparzenie 2. stopnia (częściowe grubości skóry): 

Podzielone na dwa podtypy:

1. IIa stopień (powierzchniowe): 

• Objawy: intensywny ból, zaczerwienienie, obrzęk, pęcherze. Skóra jest wilgotna.
• Uszkodzenie: dotyczy naskórka i częściowej grubości skóry właściwej. 

2. IIb stopień (głębokie): 

• Objawy: mniejszy ból z powodu uszkodzenia zakończeń nerwowych, mogą występować duże pęcherze, obszary mogą być białe lub nieco brązowe. 
• Uszkodzenie: dotyczy głębszych warstw skóry właściwej, blisko całkowitej jej grubości. 

Oparzenie 3. stopnia (pełnej grubości skóry): 

• Objawy: brak bólu w samym obszarze oparzenia ze względu na zniszczenie zakończeń nerwowych, skóra może być zwęglona, biała, brązowa lub czarna; twarda i sucha w dotyku. 
• Uszkodzenie: całkowite zniszczenie naskórka, skóry właściwej i uszkodzenia struktur znajdujących się jeszcze głębiej. 

Oparzenie 4. stopnia: 

• Objawy: często brak bólu w obszarze oparzenia, uszkodzenia mogą obejmować mięśnie, kości i ścięgna. 
• Uszkodzenie: obejmuje pełną grubość skóry oraz struktury leżące jeszcze głębiej, włączając mięśnie, ścięgna i kości. 

W praktyce, poza oceną głębokości oparzenia, ważne jest również oszacowanie powierzchni ciała, którą oparzenie obejmuje. Używa się do tego reguły dziewiątek lub metody dłoni, gdzie powierzchnia dłoni pacjenta (wraz z palcami) stanowi około 1% całkowitej powierzchni ciała. Te metody pozwalają na szybką ocenę rozległości oparzeń, co jest istotne dla dalszego postępowania leczniczego i oceny stanu pacjenta². 

Powikłania przy oparzeniach skóry

Powikłania po oparzeniach skóry mogą wpływać na gojenie, komfort życia i wygląd skóry, obejmując zarówno wczesne, jak i późne etapy rekonwalescencji. Wśród wczesnych problemów są silne procesy zapalne, które mogą nasilać uszkodzenia tkanki. Infekcje skórne, będące jednym z najpoważniejszych powikłań, wynikają z naruszenia bariery ochronnej skóry, co opóźnia gojenie i zwiększa ryzyko bliznowacenia. Blizny, częsta konsekwencja oparzeń, mogą stanowić problem zarówno estetyczny, jak i funkcjonalny. Tworzenie się twardych, nierozciągliwych blizn może ograniczać ruchomość stawów. Do tego dochodzą trudności z gojeniem się ran, przewlekły ból, trwałe przebarwienia i zaburzenia czucia, a w konsekwencji zwiększone ryzyko nowotworów skóry w obszarze blizn. Utrata dużej powierzchni skóry może zaburzyć regulację temperatury ciała².  

Postępowanie przy występujących powikłaniach obejmuje szeroki zakres działań, od antybiotykoterapii przez specjalistyczne metody redukcji blizn po rehabilitację ruchową. Ważne jest, aby opieka nad pacjentem z oparzeniami była kompleksowa i dostosowana do indywidualnych potrzeb, co wymaga zaangażowania zespołu wielospecjalistycznego, w skład którego wchodzą chirurdzy, dermatolodzy, pielęgniarki, fizjoterapeuci oraz psycholodzy. 

Pierwsza pomoc w przypadku poparzeń

Pierwsza pomoc przy oparzeniach jest kluczowa do ograniczenia uszkodzeń i przyspieszenia gojenia. W przypadku oparzeń termicznych: przerwij kontakt z ciepłem, chłodź ranę chłodną wodą 15-20 min, przykryj sterylnym opatrunkiem, szukaj pomocy medycznej przy poważnych oparzeniach. Dla oparzeń chemicznych: obficie spłucz skórę czystą, chłodną wodą przez co najmniej 20 min, usuń zanieczyszczoną odzież, używaj środków ochrony osobistej (rękawiczki, maseczki, kombinezon), skontaktuj się z pomocą medyczną. Przy oparzeniach elektrycznych: zapewnij bezpieczeństwo, odłącz źródło prądu, nie dotykaj poszkodowanego bez pewności bezpieczeństwa, wezwij pomoc. Oparzenia radiacyjne wymagają schłodzenia skóry, nawilżenia i unikania dalszej ekspozycji. W każdym przypadku szybkie działanie jest kluczowe, a przy poważnych oparzeniach konieczna jest profesjonalna pomoc medyczna⁴. 

Zalecenia po leczeniu oparzeń skóry

Leczenie oparzeń skóry zależy od ich stopnia i rodzaju i wymagają często konsultacji lekarskiej. Lekkie oparzenia (I i II stopień) mogą być leczone ambulatoryjnie, natomiast cięższe (III i IV stopień) potrzebują specjalistycznej opieki, możliwej w ośrodkach dla oparzonych.  

Wstępnie można udać się do lekarza rodzinnego, który oceni oparzenie i może skierować do chirurga plastycznego lub dermatologa. Leczenie oparzeń może obejmować antybiotyki, środki przeciwbólowe, chirurgiczne oczyszczanie ran, a nawet przeszczepy skóry. Dostępne są też środki bez recepty na przykład leki w formie sprayu antyseptycznego, wyroby medyczne jak na przykład żele na oparzenia I i II stopnia i oraz kremy regeneracyjne. Ważne jest, by w przypadku cięższych oparzeń nie leczyć ich samodzielnie i szybko reagować na zmiany stanu oparzonej skóry, kontaktując się z lekarzem w razie pogorszenia. 

Po leczeniu oparzeń skóry ważne jest odpowiednie postępowanie z miejscem zmienionym, aby wspierać proces gojenia i zminimalizować ryzyko powikłań, takich jak infekcje czy nadmierne bliznowacenie. Czas gojenia skóry po oparzeniu może się różnić w zależności od stopnia oparzenia, ogólnego stanu zdrowia pacjenta oraz szybkości podjęcia odpowiedniego leczenia. 

Bibliografia: 

1. https://www.mp.pl/pacjent/pierwsza_pomoc/165227,oparzenia
2. https://ppm.umb.edu.pl/docstore/download/UMB98bc1bd64b8246a890788c6e128b727f/0000058507-wcag.pdf?entityType=article
3. https://www.gov.pl/attachment/21abda32-62ed-4194-9c72-47941da4200a
4. https://www.mp.pl/pacjent/dermatologia/choroby/chorobyskory/171058,oparzenia-skory

FAQ – podsumowanie artykułu